Olimpiada Wiedzy o Finansach

Program III Olimpiady Wiedzy o Finansach - Banki w Akcji

Temat III edycji: Finanse osobiste

Przedmiotem Olimpiady są szeroko rozumiane finanse osobiste rozumiane jako wszelkie transfery pieniężne pomiędzy gospodarstwem domowym i jego otoczeniem jak i w obrębie samych gospodarstw domowych. Pojęcie to obejmuje zatem takie aspekty jak źródła dochodów gospodarstw domowych, kategorie rozchodów w gospodarstwach domowych, podatki i ich wpływ na finanse osobiste, inwestowanie nadwyżek pieniężnych przez gospodarstwa domowe, ubezpieczenia
i ich wpływ na finanse osobiste, pozyskiwanie dodatkowych kapitałów przez gospodarstwa domowe, finansowanie życia na emeryturze, a także inwestycje materialne i pomoc socjalna państwa względem gospodarstw domowych.

Tematyka Olimpiady w roku szkolnym 2010/2011

I. Podstawowe pojęcia związane z finansami osobistymi

Źródła dochodów gospodarstw domowych: umowa o pracę, umowa zlecenie, umowa
o dzieło, własna działalność gospodarcza, udziały w podmiotach prawa handlowego, dochody pasywne: kapitałowe, z najmu i dzierżawy, z praw autorskich, a także dochody zagraniczne, dochody ze źródeł publicznych: zasiłki, renty, emerytury;
Wydatki gospodarstw domowych: konsumpcyjne, inwestycyjne, związane ze spłatą zadłużenia oprocentowanego, wartość pieniądza w czasie i wpływ tego czynnika na staturę wydatków;
Pojęcie racjonalności w gospodarowaniu finansami osobistymi, w tym między innymi: zbilansowania budżetu domowego, płynności w zakresie regulowania zobowiązań i sposoby jej uzupełniania, rola oszczędności w procesie ograniczania ryzyka niedoboru środków finansowych, wyboru formy opodatkowania i źródeł uzyskiwania dochodów, możliwości pozyskiwania dochodów ze źródeł publicznych jako uzupełnienie wpływów do domowego budżetu;
Wpływ sytuacji makroekonomicznej na funkcjonowanie finansów osobistych, w tym między innymi: wzrost gospodarczy a wielkości dochodów, inflacja a realna siła nabywcza konsumenta, struktura budżetu gospodarstw domowych w okresach koniunktury i dekoniunktury gospodarczej, stopa procentowa a wielkość konsumpcji, wpływ polityki podatkowej na strukturę finansów gospodarstw domowych.

II. Podatki i ich wpływ na finanse osobiste

Podatki od dochodów osobistych: z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, podatki od dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej oraz dywidend, podatki od zysków kapitałowych i dochodów pasywnych, dochody z działalności rolniczej;
System podatkowy w kontekście uzyskiwania dochodów: odliczenia od przychodu, dochodu i podatku, ulgi podatkowe i odliczenia, podatek liniowy i progresywny w ramach działalności gospodarczej, rozliczanie się osobno i razem, podatek zryczałtowany, karta podatkowa, ubezpieczenia społeczne w ramach działalności gospodarczej, podatki od dochodów uzyskiwanych zagranicą, problem podwójnego opodatkowania;
Podatki nie związane z uzyskiwaniem dochodów: podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darowizn, podatek od umów cywilnoprawnych;
Metody zmniejszania obciążeń podatkowych: istota wspólnego rozliczania się małżonków, podatek progresywny i liniowy w działalności gospodarczej, inwestycje bez podatku od zysków kapitałowych.

III. Inwestowanie nadwyżek pieniężnych

Podstawy rachunku ekonomicznego: przychody, koszty, podatki, dochody, zyski/straty, stopa procentowa, efektywna stopa procentowa, stała i zmienna stopa procentowa, stopy odniesienia zmiennych stóp procentowych, kurs walutowy, rodzaje kursów, inflacja;
Zależności między ryzykiem a dochodem z instrumentów finansowych, rola ratingów papierów wartościowych i funduszy inwestycyjnych;
Lokaty: rodzaje lokat, zalety i wady inwestowania w lokaty, oprocentowanie efektywne, rola kapitalizacji, bezpieczeństwo inwestowania w lokaty;
Fundusze inwestycyjne: rodzaje funduszy inwestycyjnych, ryzyko inwestowania w jednostki uczestnictwa funduszy, koszty i opłaty pobierane przez fundusze, zalety i wady tego rodzaju alokacji kapitału, aspekty podatkowe inwestowania w fundusze, ratingi funduszy;
Obligacje i bony skarbowe: rodzaje obligacji i bonów, bezpieczeństwo inwestowania w instrumenty dłużne, ryzyko związane z obligacjami i bonami, płynność inwestycji w instrumenty dłużne, czynniki wpływające na rentowność inwestycji, aspekty podatkowe;
Akcje i instrumenty pochodne: ryzyko związane z inwestycjami w akcje i derywaty, zjawisko lewarowania, rodzaje dochodów z akcji, rynki notowań derywatów, strategie pasywne i strategie aktywne, aspekty podatkowe, aspekty prawne nabycia akcji.

IV. Ubezpieczenia

Podstawowe pojęcia związane z ubezpieczeniami: rodzaje ubezpieczeń, ryzyko ubezpieczeniowe, funkcje ubezpieczeń w gospodarce rynkowej, obowiązek ubezpieczeniowy i jego konsekwencje, społeczny wymiar ubezpieczeń, przymus państwa w kontekście wybranych produktów ubezpieczeniowych i konsekwencje tego faktu;
Podział ubezpieczeń: majątkowe i osobowe, przymusowe i dobrowolne, komunikacyjne i osobowe, emerytalne i zdrowotne;
System ubezpieczeniowy w Polsce: system emerytalny, ZUS, OFE i ich rola w systemie emerytalnym, trzeci filar ubezpieczeniowy, system ubezpieczeń zdrowotnych, NFZ, ubezpieczenia zdrowotne przymusowe i dobrowolne, system ubezpieczeń komunikacyjnych, OC i AC, zalety i wady społecznego systemu ubezpieczeniowego, wpływ systemu ubezpieczeń i przymusu ubezpieczeniowego na finanse osobiste;
Ubezpieczenia dobrowolne i ich rola, kalkulacja ryzyka w kontekście korzystania z produktów ubezpieczeniowych, zalety i wady korzystania z ubezpieczeń dobrowolnych, efekt brokera, racjonalne oczekiwania, a rzeczywistość gospodarcza.

V. Kredyty i ich rola w finansach osobistych

Usługi kredytowe oferowane przez rynek finansowy, zasady korzystania, zalety i wady poszczególnych form pozyskania środków pieniężnych: kredyty w bankach i SKOK (elementy umowy kredytowej, znaczenie zdolności kredytowej, rola Biura Informacji Kredytowej, sposób spłaty kredytu, „pułapki” kredytowe, prawne zabezpieczenia kredytów);
Rodzaje kredytów: hipoteczne, gotówkowe, w rachunku bieżącym, przedmiotowe, karty kredytowe, oprocentowanie nominalne i rzeczywiste, kredyt w złotówkach i kredyt w walucie, kredyty denominowane, ryzyko kursowe, WIBOR, LIBOR, stopy procentowe NBP, raty malejące i annuitetowe, pożyczki i ich cechy charakterystyczne, opłaty i prowizje.

VI. Bankowość osobista

Usługi płatnicze oferowane przez rynek finansowy; rodzaje instrumentów płatniczych, znaczenie procedur bankowych; systemy płatności w Polsce; zasady płatności w formie m. in. polecenia przelewu, wpłaty gotówkowej, stałego zalecenia, karty płatniczej (zróżnicowanie ze względu na rodzaj karty), czeku, weksla, polecenia zapłaty; rozwój elektronicznych form dokonywania płatności (bankowość internetowa, home-banking, bankowość telefoniczna, bankomaty itp.), instrumenty płatnicze w obrocie zagranicznym, w tym polecenie wypłaty, inkaso, akredytywa;
Konta osobiste: koszty prowadzenia, koszty operacji bankowych, koszty „ukryte”, spread walutowy w operacjach na walucie, ELIXIR, IBAN, konta złotowe i walutowe, tajemnica bankowa, dostęp organów państwa do informacji finansowych, przelewy zagraniczne i prawo dewizowe.

VII. Pomoc socjalna państwa

System pomocy socjalnej w Polsce: Ustawa o pomocy społecznej, świadczenia rodzinne, pomoc dla osób niepełnosprawnych, renty i dodatki, ZUS, MOPR, MOPS, PFRON, emerytury, emerytury pomostowe, przywileje pracowników „budżetowych”;
Przesłanki funkcjonowania systemu pomocy socjalnej państwa, wady i zalety świadczeń społecznych, nadużywanie i wyłudzanie pomocy socjalnej, koszty społeczne funkcjonowania zabezpieczeń socjalnych, rola świadczeń socjalnych w budżetach gospodarstw domowych, wpływ koniunktury gospodarczej na wysokość świadczeń socjalnych.

Źródła wiedzy i literatura

Literatura podstawowa

Kredyty i gwarancje bankowe, Dobosiewicz Zbigniew, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007
Wprowadzenie do finansów i bankowości, Dobosiewicz Zbigniew, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2007
Ubezpieczenia społeczne, Muszalski Wojciech, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2008
Państwo opiekuńcze w Polsce i w Niemczech, Jodkowska Lilianna, Wydawnictwo DIFIN, Warszawa 2009
Bankowość. Zagadnienia podstawowe nowe wydanie zaktualizowane, M. Iwanicz- Drozdowska, W. L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa 2006
Polubić banki, dr Andrzej Raczko, Marta Postuła, Wanda Zubrzycka, Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości, Warszawa 2005
Inwestować mądrze, Paweł Miśkiewicz, Marta Postuła, Janusz Wawrzyniak, Wanda Zubrzycka, Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości, Warszawa 2005
Bankowość, Dobosiewicz Zbigniew, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007
Współczesna bankowość, pod. red. M. Zaleskiej, Difin, Warszawa 2007
Oszczędzanie indywidualne w Polsce. Produkty różnych pośredników i ich atrakcyjność, D. Korenik, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2003
Działalność kredytowa monetarnych instytucji finansowych, M. Capiga, Difin, Warszawa 2006
System podatkowy w Polsce – wydanie 3, Wolański Robert, Wolters Kluwer Polska Oficyna, Warszawa 2009

Instytucje stanowiące źródło wiedzy

1. Komisja Nadzoru Finansowego

2. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

3. Narodowy Bank Polski

4. Europejskie Centrum Konsumenckie

5. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

6. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych

7. Bankowy Fundusz Gwarancyjny

8. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

9. Europejski Bank Centralny

10. Związek Banków Polskich

11. Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa

12. Polska Izba Ubezpieczeń

13. Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami

14. Związek Polskich Faktorów

15. Związek Przedsiębiorstw Leasingowych

16. Krajowa Izba Rozliczeniowa

17. Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego

18. Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce

Prasa codzienna

Rzeczpospolita
Gazeta Prawna
Gazeta Giełdy Parkiet
Puls Biznesu

Czasopisma

Biuletyn Bankowy
Bezpieczny Bank
Bank i Kredyt
Prawo Bankowe
Nasz Rynek Kapitałowy
Pieniądze i Więź
Bank
Gazeta Bankowa
Wiadomości Ubezpieczeniowe

Źródła internetowe

Prof. nadzw. dr hab. Beata Filipiak

Przewodnicząca Komitetu Głównego

Olimpiady Wiedzy o Finansach – Banki w Akcji
Prorektor Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu

Poznań, 18 czerwca 2010 roku

Aktualności

Rejestracja Szkolnych Komisji Olimpiady

Trwa rejestracja Szkolnych Komisji Olimpiady.

Można jej dokonać do 27. września 2010r.

więcej